კავკასიოლოგია

საცხოვრებელი ადგილის შეცვლამ, პანკისში ჩამოსახლებამ, ქისტების, ოსების, აგრეთვე ფშავლებისა და თუშების ყოფით კულტურასა და ზეპირსიტყვიერებაზე მნიშვნელოვანი გავლენა მოახდინა. მათ ფოლკლორულ რეპერტუარში ზოგიერთი ჟანრი საერთოდ გაქრა. მაგალითად, პანკისელი ფშავლების ზეპირ გადმოცემებში ღვთისშვილებისა და დევ-კერპთა ბრძოლის ამსახველი სიუჟეტები თითქმის დავიწყებას მიეცა.

ვანსა და მის მიმდებარე ტერიტორიაზე დღემდე მოღწეული ქრისტიანული ხანის ისტორიული ძეგლები (ნაეკლესიარები, ნაციხარები) და არქეოლოგიური კვლევა-ძიების შედეგად აღმოჩენილი მრავალფეროვანი მასალა (სამარხები, არქიტექტურული დეტალები, ეპიგრაფიკული ძეგლები, კერამიკული ნაწარმი, მონეტები და სხვ.) გვავარაუდებინებს, რომ ეს რეგიონი შუასაუკუნეებში დასავლეთ საქართველოს ერთ-ერთ მნიშვნელოვან "ქვეყანას" წარმოადგენდა.

ძვ. წ. I ათასწლეულის პირველ ნახევარში ურარტუს სახელმწიფოს ძლევამოსილმა არმიამ, რომელმაც წინა აზიის დიდი ნაწილი დაიპყრო, სამხრეთ კავკასიაში მხოლოდ მის განაპირა რეგიონამდე მოაღწია. უფრო ღრმად მათი კვალი არ არის დაფიქსირებული, თითო ოროლა უმნიშვნელო ნივთის აღმოჩენის გარდა.

ეს დასახლება განფენილია მკვეთრად დაქანებული ტყიანი კბოდეს ძირში, მდ. ხრამის მარჯვენა ნაპირზე და გრძივად მიმართულია სამხრეთ-აღმოსავლეთიდან ჩრდილო-დასავლეთისაკენ.
არქეოლოგიური დაზვერვის ზოგადი მონაცემებით (რაც კვლევის ამ საფეხურზე დიდად ჭირს, დასახლებაზე განვითარებული უღრანი ტყის გამო), მისი ფართობი 4-5 ჰა-ს უნდა მოიცავდეს.